منازل سفر امام حسين عليه السلام از مكه تا كربلا

اَبْطَح
بين مكه و منا قرار گرفته و در حقيقت مَسيل است و آب‏هايي كه از منا جريان پيدا مي‏كند، از اين
مسير مي‏گذرد كه آغاز آن، از محدوده منا و پايان آن، مقبره معلّي است كه قبرستان حجون نام دارد.‌ امام حسين عليه السلام در اين منزل، با يزيد بن بَنيط بَصري، فرد سرشناسي كه به پيام امام پاسخ مثبت داد و به همراه امام در كربلا به شهادت رسيد، ديدار كرد.‌
تَنعيم
امام عليه السلام چون به تنعيم رسيد، در آنجا قافله‏اي را ديد كه از يمن مي‏آمدند.‌ از اهل آن قافله، شتراني را براي اثاثيه خود و يارانش اجاره كرد و به آنها گفت:‌ هر كسي مي‏خواهد با ما همراه شود، ما كرايه او را مي‏پردازيم و صحبت او را نيكو خواهيم داشت و كسي كه قصد دارد در ميانه راه از ماجدا شود، ما كرايه او را به اندازه‏اي كه با ما راه آمده است، خواهيم داد.‌ پس گروهي با امام هم‏سفرشدند و گروه ديگري به راه خود ادامه دادند.‌
الصِفاح
نام يكي از منزل‏گاه‏هاي شمال راه مكه به طرف كربلا است.‌ اين منزل بين حنين و نشانه‏هاي
حرم، بر جانب چپ كسي كه داخل مكه مي‏شود، قرار دارد.‌ صِفاح، به معناي كناره كوه است.‌ دراين محل، امام حسين عليه السلام با فرزدق كه از عراق مي‏آمد، برخورد كرد و اوضاع مردم را از او پرسيد.‌او جواب داد:‌ دل‏هاي مردم با تو، ولي شمشيرهايشان همراه بني‏اميه است.‌ بعضي اين ملاقات را در منزل ذات عرق گفته‏اند.‌
وادي عقيق
وادي به معناي مسيل و سرزمينِ گودِ ميان دو كوه يا تپه است.‌ وادي عقيق، نام يكي از منزل‏گاه‏هايي است كه امام حسين عليه السلام پس از خروج از مكه از آن گذشته و به سوي ذات عرق رفته است.‌ در اين محل، برخي براي حج مُحرم مي‏شدند و به مكه نزديك‏تر از ذوالحليفه بوده است.‌
وادي الصَفرا
از نواحي مدينه است كه نخلستان و كشتزارهاي زيادي دارد.‌ اين وادي، سر راه حجاجي است كه به مكه مي‏روند و از آنجا تا بدر، يك مرحله راه است و در حوالي صفراء، كوه‏هاي كوچكي وجود دارد.‌ مُجَمَّع بن زياد و عِباد بن مهاجر در منازل جُهَيْنه در اطراف مدينه بودند و چون امام حسين عليه السلام از مكه خارج شد و به اين منزل رسيد، آن دو در اين منزل با امام ديدار كردند و همراه آن حضرتبه كربلا آمدند و به شهادت رسيدند.‌
فَيْد
اين منزل، قريه‏اي است در مسير مكه و كوفه كه راه در آنجا نصف مي‏شود و در فَيد، قلعه‏اي
است كه حصار دارد و حاجيان در اين منزل، مازادِ آذوقه و اثاثيه خود را مي‏گذارند تا هنگام بازگشت از مكه برگيرند.‌ مردم فَيد، علوفه مركب‏هاي حجاج را در طول سال، ذخيره مي‏كردند و در موسم حج، به ايشان مي‏فروختند.‌
خُزَيميّه
نام يكي از منزل‏گاه‏هاي بين راه مكه و كوفه (‌نزديك كوفه)‌ است كه امام حسين عليه السلام در سفر به
سوي عراق، يك شبانه‏روز در آنجا ماند.‌ اين نام، منسوب به خزيمة بن خازم است و براي كسي كه از كوفه به مكه رود، پس از منزل زرود قرار دارد.‌ در آن محل، چاه‏ها و آب‏ها و درختان و منازلي بوده است.‌ در همان‏جا و همان شب بود كه زينب كبرا عليه‏السلام بيرون از خيمه‏ها، صداي هاتفي را شنيد كه دو بيت شعر خواند و مضمونش اين بود كه اين كاروان به سوي مرگ مي‏رود.‌ امام‏حسين عليه السلام در پاسخ خواهرش فرمود:‌ خداوند، هرچه را مقدر فرموده است، همان خواهد شد.‌
ثعلَبيّه
نام يكي از منزل‏گاه‏هاي نزديك كوفه است كه امام حسين عليه السلام در مسير خود، از آنجا گذشت.‌ ثعلبيه به نام ثعلبه، مردي از بني‏اسد است كه در آنجا فرود آمده و ساكن شده و چشمه‏اي حفر كرده بود.‌ امام‏حسين عليه السلام ، در اين محل كه قناتي داشت، بار افكند و يك شب در آنجا ماند.‌ در همين منزل بود كه آن حضرت با طِرِمّاح برخورد كرد و او را به همراهي خويش فراخواند.‌ او رفت كه اجناس و وسايل را به خانواده‏اش برساند و برگردد، ولي وقتي برگشت كه امام حسين عليه السلام به شهادت رسيد بود.‌ همچنين در همين منزل‏گاه، مردي نصراني به همراه مادرش خدمت امام رسيده و به دست ايشان مسلمان شد.‌
زُباله
نام يكي از منزل‏گاه‏هاي مسير مكه به كوفه است كه امام حسين عليه السلام در آنجا فرود آمد.‌ زُباله به معناي محلي كه آب را در خود نگه مي‏دارد يا محل پرآب است.‌ اين منزل، روستايي، آباد و مسكوني بود كه طوايفي از بني‏اسد در آنجا مي‏زيستند.‌ در همين منزل‏گاه بود كه امام، خبر شهادت عبدالله بن يَقْطُر را شنيد.‌ او فرستاده سيدالشهدا عليه السلام به‏سوي كوفيان و حضرت مسلم بود كه هم‏زمان با شهادت مسلم و هاني، شهيد شد.‌ در آن محل، قلعه و مسجدي مربوط به بني‏اسد بود.‌ اين محل، به نام زباله بنت مَسْعَر شهرت يافته است.‌ در همان‏جا نيز خبر شهادت قيس‏بن‏مسهر (‌پيك اعزامي خود به كوفه)‌ را شنيد.‌ آن‏گاه، اوضاع كوفه را براي همراهان خود تشريح كرد و از بي‏وفايي و سست‏عهدي كوفيان گفت.‌ سپس بيعت خويش را از همراهان برداشت و فرمود:‌ «‌هر كس مي‏خواهد، برگردد؛ پيروانمان ما را خوار ساختند»‌.‌
انقاع
نام يكي از منزل‏گاه‏هاي مسير كوفه است كه حسين بن علي عليه السلام در آنجا فرود آمد.‌ بين منزل‏گاه زباله و عقبه قرار دارد و منطقه‏اي است هموار.‌ همچنين در آنجا آب و آبادي وجود داشته و مسجد و محلي براي فرود آمدن كاروان‏ها بوده است.‌
شَراف
به معناي بلندي است و نام منزلي از منزل‏گاه‏هاي ميان مكه تا كوفه كه امام‏حسين عليه السلام آنجا فرود آمد.‌ منطقه‏اي پرآب و درخت است كه تا واقِصِه (‌يكي ديگر از منزل‏گاه‏ها)‌، 5‌/7‌ كيلومتر فاصله دارد.‌ امام و همراهان، شب را آنجا ماندند.‌ سحرگاهان، حضرت به جوانان كاروان دستور داد تا مي‏توانند آب بسياري، براي ذخيره بردارند.‌ همه، مشك‏ها و ظرف‏ها را پر از آب كردند.‌ شراف، نام مردي بود كه در اين محل، چشمه و چاه‏هاي پرآبي حفر كرده بود.‌
غديب الهَجانات
نام يكي از منزل‏گاه‏هاي نزديك كوفه است كه سيدالشهدا عليه السلام از آن گذشت و چون آب داشت به آن، عذيب گفته مي‏شد.‌ معناي آن، آب خوش‏گوار است.‌ موقعيت آن ميان قادسيه و فعيثه از منازل راه كوفه است كه به بني‏تميم تعلق دارد.‌ آب و بركه و چاه و خانه‏ها و قصر و مسجدي داشته و پاسگاهي هم در آنجا بوده كه محل نگهباني براي ايرانيان بوده است.‌ حسين بن علي عليه السلام در اين منزل، با چهار نفر كه از كوفه مي‏آمدند، برخورد كرد.‌ نافع بن هلال نيز همراه آن جمع بود.‌ پس از گفت‏وگوهايي كه ميان امام و آنان انجام گرفت، آنان به حسين عليه السلام پيوستند و به فداكاري در ركابش پرداختند.‌ حر نيز همراه كاروان حسيني حركت مي‏كرد.‌ در همين‏جا، نامه ابن زياد به حر رسيد كه فرمان سخت‏گيري داده بود و حر نيز مانع حركت امام شد.‌
القَطقَطانيه
نام محلي نزديك كوفه است كه از راه بيابان، به طفّ مي‏رسد.‌ يكي از منزل‏گاه‏هاي ميان راه قادسيه به طرف شام است و زندان نعمان در اين محل بوده است.‌ پيش از ورود امام حسين عليه السلام به كربلا، منطقه ميان قادسيه و قطقطانيه، پر از نيروهاي گشت و شناسايي ابن زياد بود تا رفت‏وآمدها را كنترل كنند.‌
نينوا
شهادت‏گاه امام حسين عليه السلام است و نام منطقه‏اي در كوفه و شرق دجله و شرق كربلا، از روستاهاي منطقه طف.‌ در نينوا يك‏سري تپه‏هاي باستاني است كه تا نهر علقمه امتداد مي‏يابد.‌ همچنين قريه يونس بن متي است كه آن حضرت از ميان مردم اين منطقه بيرون آمده است.‌ نينوا، امروزه به باب طُوَيرِج معروف است كه در شرق كربلا قرار گرفته است.‌
وقتي حسين بن علي عليه السلام به اين منطقه رسيد، به سواري برخورد كه نامه ابن زياد را براي حر آورده بود.‌ مضمون نامه اين بود:‌ «‌حسين را محاصره كن و در سرزمين بي‏آب و علفي فرو آر.‌»‌ كمي پيش‏تر رفتند تا به زمين كربلا رسيدند و فرود آمدند.‌
بَيضَه
نام يكي از منزل‏گاه‏هاي سر راه كوفه است كه بين عُذيب و واقصه قرار داشت و متعلق به بني يَربُوع بود.‌ در اين منطقه وسيع، امام با سپاه كوفه برخورد كرد و خطبه معروف خويش را براي سپاه حُر خواند.‌
حاجِر
نام سرزمين ميان مكه تا عراق است كه محل تلاقي اهل بصره و كوفه، هنگام رفتن به سوي مدينه است.‌ حاجر در لغت به‏معناي نگه‏دارنده آب است و به جايي گفته مي‏شود كه آب در آن مي‏ماند.‌ سيدالشهدا عليه السلام در همين منزل، نامه مسلم بن عقيل را از كوفه دريافت كرد و پاسخي، خطاب به مردم كوفه نوشت و به وسيله پيك خويش، قيس بن مسهر به كوفه فرستاد.‌
ذاتِ عِرق
نام منزلي بين مكه و عراق است كه تا مكه دو منزل فاصله دارد.‌ اين محل، ميقات احرام براي
مناطق شرقي مكه است.‌ عرق، نام كوهي است در راه مكه كه عراقي‏ها از آن مسير، وارد مكه مي‏شوند و اين منزل، از منزل‏گاه‏هايي است كه سيدالشهدا عليه السلام پس از وادي عقيق از آنجا گذشته و يكي دو روز، در اين محل توقف كرده است.‌ سپس خيمه‏ها را برچيده و به راه ادامه است.‌ امام در همين منزل، با بشر بن غالب ديدار كرد كه از عراق مي‏آمد.‌ سيدالشهدا عليه السلام راه خويش را به سوي غمره كه منزل بعدي بود، ادامه داد.‌ در همين منزل، نامه‏اي به كوفيان نوشت و خبر آمدنش را در آن نگاشت و به وسيله قيس بن مسهر فرستاد.‌
ذو حُسُم
نام يكي از منزل‏گاه‏هاي ميان مكه و كوفه است.‌ چون طليعه سپاه اعزامي از كوفه براي
امام حسين عليه السلام آشكار شد، يارانش را به طرف ذوحسم برد و پيش از رسيدن نيروهاي دشمن، در آنجا اردو زد.‌ حرّ و سربازانش در همين مكان با امام‏حسين عليه السلام برخورد كردند و آن حضرت دستور داد حر و سپاه او و حتي اسبانشان را كه از راه رسيده بودند و بي‏تاب بودند، سيراب كنند.‌ امام سپس براي آن گروه سخنراني كرد و نماز جماعت به امامت امام حسين عليه السلام خوانده شد.‌
رُهَيمه
محلي نرسيده به كوفه و داراي چشمه آب است كه امام حسين عليه السلام در آنجا فرود آمد و در آنجا با مردي از كوفيان برخورد كرد و درباره اوضاع كوفه، سخناني ميان آنان رد و بدل شد.‌ زَروُد زرود، منطقه ريگزاري ميان ثعلبيه و خزيميه، از راه كوفه به مكه بود.‌ در همين منزل بود كه امام‏حسين عليه السلام ، به زهيربن قين بجلي برخورد كرد و او را به همراهي و ياري خويش فراخواند.‌ در همين‏جا، خبر شهادت مسلم بن عقيل و هاني‏بن‏عروه را از دو نفر از طايفه بني اسد شنيد.‌
سليليه
نام مكاني در مسير مكه به عراق است.‌ اين وادي در سرزمين غطقانيان بوده و آب و چاه داشته است.‌ اين محل، به نام سليل بن زيد معروف شده است.‌ امام حسين عليه السلام از اين منزل‏گاه هم گذشته است.‌
شُقوُق
نام يكي از منزل‏گاه‏هاي ميان مكه و كوفه است.‌ در اين محل، سيدالشهدا عليه السلام به مردي از اهل كوفه برخورد كه از آن شهر مي‏آمد.‌ پس اوضاع كوفه را پرسيد.‌ وقتي شنيد كه مردم بر ضد او اجتماع كرده‏اند، اشعاري خواند.‌
عُقْر
روستايي مستحكم و داراي برج و بارو در نزديكي كربلا است.‌ امام حسين عليه السلام چون در راه سفر به كوفه به آنجا رسيد، از نامش پرسيد.‌ گفتند:‌ عقر.‌ پرسيد:‌ اين منطقه چه نام دارد؟ گفتند:‌ كربلا.‌ در همان روستا بود كه زهير بن قين به آن حضرت پيشنهاد كرد به آن ده روند و آنجا را سنگر دفاعي خود قرار دهند، ولي امام موافقت نكرد.‌
قادسيه
نام محلي، نرسيده به كوفه است.‌ در همين مكان بود كه حصين بن نمير قيس، پيك
حسين بن علي عليه السلام را دستگير كرد و نزد ابن زياد فرستاد.‌
قصر بني مقاتل
نام يكي از منزل‏گاه‏هاي نزديك كوفه است.‌ آنجا كه امام حسين عليه السلام ، خيمه عبدالله بن حُر جُعْفي را ديد و حَجاج بن مسروق و زيد بن مَعْقِل هم همراهش بودند.‌ امام از آنها خواست كه به او بپيوندند، ولي آنها عذر آوردند و تنها گفتند كه حاضريم اسب‏هايمان را بدهيم.‌ امام فرمود:‌ نيازي به اسب‏هايتان نداريم.‌